برای شرکت در جشنواره تئاتر تک به همراه علیرضا روشن ، یوسف علیخانی و فریبرز دارایی به بیرجند رفتیم.

از همان ابتدا شوق دیدن روستای "لی لی پوت" ایران باعث شد تا برنامه ریزی کنیم و روز ۲۸ فروردین به آنجا برویم.

حالا بخوانید:  

از بیرجند به سمت جاده 95 جنوبی که می‌رویم تابلوهای راهداری مسیر زاهدان و ایرانشهر را نشان می‌دهد. خورشید خانوم از سمت چپ و از پشت تپه ماهورهای کوچک سرک می‌کشد و خودنمایی می‌کند.

آرام آرام تپه‌ها، کوچک و کوچک می‌شوند و کویر بر ما آغوش می‌گشاید. از باغ « نوفرست» رد می‌شویم. باغی بزرگ و پر از درخت.

زاهدان 435 کیلومتر.

از این جاده و در مسیر، از شهر «سربیشه» می‌گذریم. نام قدیم آن « سرد بیشه» بوده و عجیب است که در تمام طول سال از تمامی‌ مناطق اطراف خودش دمای کمتری دارد. در میان کویر، در دو طرف جاده، دو کوه بلند دیده می‌شود.

دودِ کارخانه منیزیم فضایی مه آلود را در پایه کوه ساخته. این منطقه سرشار از منیزیم است.

از سربیشه جاده‌ای فرعی به سمت شرق ما را به سمت « ماخونیک» همان شهر آدم‌های قد کوتاه راهنمایی می‌کند.

از پیرمرد چوپانی مسیر را می‌پرسیم چوبش را بلند می‌کند و گویی خورشید را نشانه می‌رود.

از پنجره ماشین دستش را می‌گیرم رد پای سرما را روی دستش می‌توان دید.

با هم صفایی می‌کنیم. می‌گوید: "پسرم چند سال قبل به تهران رفته و هیچ خبری از او ندارم اگر او را دیدی بگو یه خبری به پدرت بده، فامیلش حیاتی هست." و انعکاس یک «آه» را هم درچشمانش می‌توانی ببینی.

در دور دست کوه‌های بلندی دیده می‌شود. دقیقا همانجایی که جاده در دل کوه ناپدید می‌شود. به گفته راننده عزیز ما حسین آقا: "تمام کوه آبستن سنگ گرانیت است."

از ابتدای جاده فرعی تا ابتدای جاده ماخونیک 53 کیلومتر است. تابلویی به سمت شمال شرق ما را به سمت ماخونیک راهنمایی می‌کند. «ما خونیک» 15 کیلومتر .

تمام مسیر، در دو سمت جاده پر از معادن خصوصی سنگ گرانیت است، راست می‌گفت حسین آقا.

به ماخونیک می‌رسیم.

روستایی که مردم کوتاه قد دارد. همگی اهل تسنن هستند. چند سالی است انگار که پای تکنولوژی به اینجا باز شده. آنتن مخابراتی، در میان خانه‌های کوچکی با ارتفاع 150 تا 170 سانت از سطح زمین، دیده می‌شود.

ساعت 7 صبح به آنجا رسیدیم. بچه‌ها یکی - یکی و دوتا - دوتا کیف‌های مدرسه به دوش به سمت تنها مجتمع آموزشی روستا که تازه‌ساز هم بود دوان بودند.

به گفته یکی از اهالی که "سلطانعلی" نام داشت، از پیر و جوان و کودک همگی به هنگام نماز صبح از خواب بیدار می‌شوند. کسی ساعت به دست نمی‌کند. با رفتن خورشید، زمان خواب فرا می‌رسد و همگی به بستر می‌روند. کم کم سرو کله مردان ده پیدا می‌شود.

تعدد کودکان 3،4و5 ساله نشان از فعالیت زیاد شبانه پدر و مادرهایشان دارد. شاید بهترین تفریحشان تولید موالید باشد.

بعضی علو طبع دارند و با خوشرویی سلام وعلیکی می‌کنند و می‌شود با آنها گرم گرفت و در مورد ماخونیک سوال کرد.

بعضی دیگر به محض رسیدن به تو می‌گویند« پول بده»، از کودک و پیر و جوان.

عده‌ای دیگر که متوجه جاذبه حضور توریست‌ها شده‌اند پلاستیکی را روی زمین پهن می‌کنند و کالای خود را که چیزی به جز « فسیل» نیست عرضه می‌کنند.

روستای گرانیتی ما روی بستری از سنگ‌های رسوبی خفته و آرامگاه باقیمانده جانداران دریایی‌ست. تکه سنگ‌های صاف آنجا قسمت اعظمِ سقف خانه‌ها را تشکیل می‌دهد. و روی آن را با مخلوط کاه و گِل و ساروج و سنگریزه می‌پوشانند.

دستان پیرمردهایش را که می‌فشاری نشانی سرما را و سنگ‌های معدن را می‌توانی از آنها بپرسی.

مردهای کوتاهِ این دیار قوتِ خود را یا از همراهی بزها وگوسفند‌ها و یا از کار در معدن‌های سنگِ گرانیت به دست می‌آورند.

ارتفاع دیوارهای خانه شان به اندازه نیاز موجودیتشان در دنیاست.

خداوند آنها را با ارتفاع کمتری در دنیا مامور کرده تا بیایند و بزیند و کار کنند و بمیرند اما کوتاه قد باشند.

در مورد آداب و رسومشان حرف زیاد است که: "در هنگام تشکیل زندگی مشترک، بزرگان فامیل و بزرگان ماخونیکِ 500 نفره دور هم جمع می‌شوند و دو جوان را با هم نامزد می‌کنند به مدت 3 سال، درست است 3 سال تمام نامزد هم می‌شوند و صیغه محرمیت بدون همخوابگی می‌خوانند و آنها می‌توانند در روستای دو وجبی خود با هم، یعنی با درونیات هم آشنا شوند تا بزرگترها در این مدت مقدمات سقف بالای سر و فرش زیر تنشان را فراهم کنند. زندگی را شروع کنند و در معدن کار کنند و 7 تا 12 بچه بیاوردند و... تازه اگر عقرب‌های طلایی و مارهای افعی طول عمر آنها را کم نکند یک مغازه کوچک، یک مرکز مخابراتی کوچک، یک مدرسه (دبستان و راهنمایی)، یک حوزه علمیه، یک دامپزشک و یک آدم پزشک و یک باب نانوایی ماشینی که سه روز است تا امروز سه شنبه 28 فروردین 1386 ساخته شده و تازه راه افتاده .

ماخونیک اسرار آمیز که یک کوچه صاف و هموار نمی‌توانی در آن پیدا کنی پر بود از بچه‌هایی که اگر پول کیف مدرسه نداشتند، به ابتکار از «پاره‌های گونی» کیف وچنته‌ای برای حمل کتاب ساخته بودند و بر دوش نهاده بودند و به مدرسه می‌رفتند.

از ماخونیک اطلاعاتی جمع آوره شده و با همین عنوان چاپ شده و قرار است یک نسخه از آن به دست ما هم برسد. که نرسید.

زنهایشان از دوربین عکاسی فراریند و مردهایشان با تعصب.

مسجد آنجا در ساختمانی جدید، در روز 5 بار موذن داشت و آن طور که می‌گفتند تقریبا پر از نمازگذار می‌شد و البته ما در آن ساعت از روز، موفق به دیدن نیایش جمیع انسان‌های کوتاه قد خداوند نشدیم.

صدای بچه‌های کوچک 3 ساله که تمام مسیر پیچ اندر پیچ کوچه‌های «لی لی پوت» را به دنبال ما می‌آمدند، تبدیل به یک سمفونی شده بود که جمله « پول بده- پول بده» در آن Minor و Major می‌شد.

به سراغ مغازه‌ی کوچکِ کوتاه مردِ ریش سفید رفتم و 50 توپ لاستیکی کوچک خریدم.

فکر اینکه بخواهم در دستان کوچکی که به سمتم دراز شده بود و چیزی را از من طلب می‌کرد که ارزش حقیقی آن را نمی‌دانست پولی بگذارم و اینکه در تداومِ عادت گدائیَش به او کمک کرده باشم آزارم می‌داد.

با پیرمرد گپ و گفتی کردم و بچه ‌ها را صدا زدم... و صدا زدند همدیگر را برای گرفتن توپ‌های رنگیِ کوچک.

بازی کردن با توپ‌های فشرده‌ی رنگی لاستیکی، که وقتی به جایی بخورند برای گرفتنش باید تلاش کنی، آن هم در میان آن همه سنگ، برای همگیشان لذت بخش بود.

و لذت بخش تر از آن شاید گرفتن هدیه‌ای بود که در خور کودکشان بود و مال خودشان بود.

دیدنی بود تصویر بازی دسته جمعی کودکان.

سرآخر، ساعت 5/8 صبح ماخونیک را با آدم‌های پر راز و رمزِ کوتاه قدش بدرود گفتیم.

ماخونیک را میتوانید از قلم و نگاه یوسف علیخانی در "تادانه" پی بگیرید.

عکس های دوربین آنالوگ من که چاپ شد به شما نشان می دهم.

به غیر از عکس دوم که از پنجره ماشین گرفتم بقیه عکس ها را یوسف علیخانی الموتی میلکی گرفته است.